حرف دل

بامیانی‌ها؛ مردم گپ‌شنو، علاقمند یادگیری و پُرکار

در سفر به بامیان به چند نکته متوجه شدیم که در ذیل به آن‌ها اشاره می‌شود. امیدواریم عزیزانی که توانایی اجرای طرح‌ها و برنامه‌هایی را دارند اقدام نمایند؛ زیرا بامیانی‌ها مردم منضبط، گپ‌شنو، علاقمند یادگیری مهارت‌ها و پرکار استند.

۱- بامیانی‌ها نظم و انظباط فردی خوبی دارند؛ طوری که اگر برای دریافت کمک از مؤسسات، هزار نفر در یک محل جمع شوند، نوبت را مراعات می‌کنند و اهل دعوا و جنجال نیستند. در ضمن، به زنان و بزرگ‌سالان احترام قائل‌اند و آنان را بی‌نوبت اجازه می‌دهند.

۲- به همدیگر روادار استند؛ طوری که اگر در جریان دریافت کمک‌ها، افراد یک قریۀ دوردست بخواهند بی‌نوبت اقدام کنند، افراد روستاهای نزدیک رواداری می‌کنند و بی‌جنجال اجازه می‌دهند.

۳- زنان و مردان بامیانی‌ گپ‌شنو و علاقمند یادگیری مهارت‌ها استند و طرح‌ها و برنامه‌های مؤسسات را به وجه احسن اجرا می‌کنند؛ به گونۀ نمونه، روش‌های جدید دامداری، کشاورزی، خیاطی، قالین‌بافی و ... را می‌آموزند و تطبیق می‌کنند و کارگران در عوضِ پولی که از سازمان غذایی جهان (WFP) می‌گیرند، جاده‌ها را بسیار خوب داغ‌گیری و فراخ می‌کنند تا رانندگان به راحتی رفت و آمد کنند.

۴- روستاییان در بامیان نظافت را دوست دارند؛ گرچه لباس‌های اکثرشان کهنه، اما پاکیزه و نظیف است. مردم روستاها از تشناب‌ها استفاده می‌کنند و کمتر کسی «صحراگشت» می‌رود؛ کاری که در برخی از ولایات افغانستان «سنت» پنداشته می‌شود و باعث آلودگی محیط زیست می‌شوند.

مشکلاتی که مردم بامیان با آن روبه‌روست

۱- کمبود آب: در برخی از ولسوالی‌ها آب بسیار است و در برخی از ولسوالی‌ها مردم با کمبود آب روبه‌روست. نهادهای دولتی و مؤسسات داخلی و خارجی می‌توانند در این زمینه طرحی بریزند و مشکل کم‌آبی یک ولسوالی را با استفاده از آب ولسوالی دیگر مرفوع سازند.

۲- جاده‌های کم‌عرض‌: این مشکل باعث شده است که انتقال کمک‌ها به برخی از روستاها با دشواری روبه‌رو شود. سازمان غذایی جهان می‌تواند با افزایش کمک‌هایش به این روستاها، از طرح «پول در بدل کار» استفاده نموده و این مشکل را کاهش دهد.

۳- و ... (مشکل دیگر)

بنابراین، مؤسسات داخلی و خارجی می‌توانند برای تطبیق پروژه‌های‌ بشردوستانۀشان در ولایت و ولسوالی‌های کم‌برخوردار بامیان به راحتی اقدام کنند و نتیجۀ خوبی به دست آورند.

خبر خوش این‌که مؤسسات داخلی و خارجی از انتقال امکانات مالی در این ولایت و تمام ولایات افغانستان خوشنود به نظر می‌رسند و احساس ناامنی و ترس در این‌باره ندارند.

غذای «تبعیض مثبت» بر معدۀ جمهوریت نفارید؛ طوری‌که اگر یک پست دولتی یا خصوصی به رقابت آزاد گذاشته می‌شد و زن و مرد در آن شرکت می‌کرد، اگر زن در امتحان ۴۵ نمره می‌گرفت و مرد ۵۰ نمره، زن قبول می‌شد و مرد رد. در حالی‌که در فرهنگ اسلامی، مصارف عروسی، مهر و نفقه به عهدۀ مردان است و نیازشان به کار یا وظیفه، بیشتر از زنان می‌نماید؛ در حالی‌که اکثر زنان در برابر مصارف عروسی و نفقه مسئولتی ندارند و تنها برخی از زنان بی‌سرپرست مسئول پیداکردنِ نفقۀ خود و فرزندان کوچک‌شان استند؛ یا زنان شوهرداری که می‌خواهند به گونۀ اختیاری، نه اجباری، در امور اقتصادی همکار شوهرشان باشند. تبعیض مثبت یک «قیاس مع‌الفارق» بود که منجر به بی‌عدالتی شد و‌ پیامدهای بسیار بدی به جامعۀ ما داشت که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود:

در تکسی‌ "لینی" نشسته بودم و سوی خانه می‌رفتم. راه‌بندی حوصله‌ام را گرفت. از موتر پایین شدم. من همیشه هنگام بیرون‌شدن از خانه/ پایین‌شدن از موتر از خودم می‌پرسم: "کدام چیز فراموشم نشده‌است؟" اما این‌بار این پرسش را زمانی پرسیدم که از موتر پایین شده بودم و بیش از ۵۰ متر دور شده بودم. با شتاب سوی موتر رفتم و از میان موترها آن را یافتم و در سیت عقب تکسی نشستم و با آرامی به راننده گفتم که این‌جا بکسک‌ام فراموش شده‌است. راننده با اعتمادبه‌نفس گفت: "نی نمانده‌! ما خو حرام‌خور نیستیم! ده‌ها شی گران‌بها در این موتر جا مانده، اما به صاحبش رساندیم! شاید بیرون از موتر افتاده باشد." 

با آرامی گفتم: "نی خواهش می‌کنم؛ می‌دانم که شما آدم شریفی استید. اما من تا حدی مطمئنم که بکسکم همین‌جا مانده‌است. اگر شما نپذیرید، مجبورم برای اطمینان خودم از پولیس بخواهم که موتر را تلاشی کند!" راننده همین‌که نام پولیس را شنید، پس از چند ثانیه پرسید: "بکسکت چی رنگی بود؟" همین که نشانی‌اش را گفتم، صندوق "سویج‌بورد" را باز کرد و کیف پولم را داد.

شما هم چنین تجربه‌ای دارید؟

۲۶ فبروری ۲۰۲۰

دو تن با پوکگری ویژه، از موترهای‌شان پایین شدند و کلنگک‌کنان به همدیگر تازیدند. هردو در بخش امنیت کار می‌کردند. (فهمیده نشد که کارمند بخش خصوصی بودند یا دولتی.) یکی از آنان بی‌گپ و سخن، و بی‌آن‌که خواست‌اش را مطرح کند، از یخن طرف گرفت. هرقدر تلاش کردم، منصرف‌شان نتوانستم. همین‌که در بغل هرکدام‌شان تفنگچه را دیدم، آهسته خود را گوشه کردم که آسیب نبینم. پولیس آمد. او هم موفق به میانجی‌گری نشد. رفته رفته کسان بسیار دور آن دو پوک جمع شدند. در این حادثه چند نکتۀ قابل تأمل اتفاق افتاد:

1- یک‌تن از طرف‌های درگیر، ناخواسته لباس رسمی پولیس را پاره کرد. پولیس به جای این که آنان را بازداشت کند، عاجزانه به آنان گفت: «ببینید، لباس مرا هم پاره کردید. حالی بس کنید دیگه!»

2- پولیس‌های دیگر نیز این حادثه را با هیجان «تماشا» می‌کردند. در حالی که در مادّۀ دوم قانون پولیس (مصوب ۱۳۸۴ هـ. خ.) «نظم عامه» را چنین معنی کرده‌است: «نظم عامه: آرامش اجتماعی است که طبق احکام قانون توسط پولیس تأمین می‌گردد.» در مادۀ پنج، بند سه همین قانون، یکی از «وظایف و مکلفیت‌های» پولیس را «اتخاذ تدابیر وقایوی جهت جلوگیری از وقوع جرایم» گفته‌است.

3- هر دو طرف، مانند اطفال کوچه، همدیگر را دشنام ناموسی می‌دادند و خواهر و مادر همدیگر را، در حضور صدهاتن (خُرد و بزرگ)، به گونۀ خیالی زنا می‌کردند. در حالی که خواهر و مادر آنان در این حادثه هیچ نقش نداشتند. پرسش‌هایی که دربارۀ این حادثه و حادثه‌های مشابۀ این مطرح است:

1- چرا اکثر شهروندان کشور، به ویژه کارمندان بخش امنیتی، مانند تیل پترول، زود آتش می‌گیرند و عقل و منطق‌شان را از دست می‌دهند؟

2- چرا پولیس ملی کشور، در اکثر قضایای اجتماعی، «تماشاچی» است و نمی‌تواند میانجی خوب باشد؟

3- چرا طرف‌های درگیر در افغانستان، همدیگر را دشنام ناموسی می‌دهند و با خواهر و مادر همدیگر زنای خیالی می‌کنند؟

2018 25 Feb

گره کار در راه‌ها و جاده‌ دشوارگذر ولسوالی‌های تخار و استخراج غیر معیاری معادن نمک است. با ترمیم یا اسفالت‌شدن راه‌ها، از رنج بیست‌ساله مردم اندکی کاسته می‌شود؛ در این صورت مردم می‌تواند به آسانی کمک‌های بشردوستانه دریافت کند؛ محصولات کشاورزی و دامداری را به شهر ببرد؛ مواد استخراج‌شده از معادن به آسانی به شهر برسد؛ شرکت‌های تولیدی ایجاد و جوانان مصروف کار شوند و ... . و با استخراج معیاری معادن، از ضایع‌شدن موادهای ارزشمند دیگر جلوگیری می‌شود.

۱- از آغاز زمستان تا اکنون این چهارمین‌بار است که برف می‌بارد. شهرداری کابل شب‌هنگام برف‌ها را از جاده‌ها می‌روبد. این کار چند فایده دارد:
۱-۱- از حادثات ترافیکی جلوگیری می‌شود؛
۲-۱- سرعت رانندگان کم نمی‌شود و ماموران نهادهای دولتی و خصوصی به موقع به کارشان می‌رسند؛ 
۳-۱- رانندگان از جنجالِ بستن زنجیر در تایرهای موترهای‌شان خلاص می‌شوند؛ 

۲- کارمندان شهرداری برف‌ها را از شاخه‌های درختان می‌تکانند. فایده‌اش این است که درختان آسیب نمی‌بینند و در فصل گرما همه از وجود آنان مستفید می‌شوند. (این اقدام در برخی از جاها دیده شده است. امیدواریم دکانداران نیز در این کار خیر سهم بگیرند.) 

آیا شهرداری در ولایت‌های دیگر نیز این خدمات را ارائه می‌کند؟

بعضی‌ها که «با ماه می‌نشینند، ماه می‌شوند» اما وقتی «با دیگ می‌نشینند» «سیاه» نمی‌شوند، بلکه سیاهی را پاک می‌کنند!

ورزش ماننده فرمانده عادل در بدن فرمان‌روایی می‌کند؛ یعنی کاری می‌کند که انرژی به تمام بخش‌های بدن «عادلانه» تقسیم شود؛ این‌گونه نیست که زوردار بسیار بخورَد و کم‌زور کم. علت تعادل و زیبایی بدن ورزشکاران نیز همین است.

ورزش مانند شستن بدن است؛ کسی که حمام می‌کند، چرک‌های روی پوست را از بین می‌برد، ولی ورزش چرک‌های زیر پوست را از میان برمی‌دارد. اگر یک ماه حمام نکنید، شاید از بوی بد در کنارتان کسی نشسته نتواند، اما اگر ورزش نکنید، زیر پوست‌تان چنان میکروب جمع شود که کوچک‌ترین مکروب بیرونی شاید شما را به بستر شفاخانه بیندازد. 

بنابراین همشیه ورزش کنید. شاید شما بگویید: «ولله هیچ حوصله‌اش نیست» این را بدانید که ورزش «حوصله» را هم زیاد می‌کند؛ چون ورزش سبب می‌شود که به اعصاب هم انرژی کافی برسد.

شاید بگویید: «ولله هیچ وقت ندارم و نمی‌توانم منظم و هر روز ورزش کنم!» راستش، همه‌گی مانند شما ۲۴ ساعت وقت در اختیار دارند. اگر بهانه نمی‌کنید، یک ساعت وقت‌تان را برای ورزش اختصاص دهید. اگر واقعاً وقت ندارد، «واجب» نیست که هر روز منظم ورزش کنید. اگر هفتۀ سه یا دو روز هم ورزش کنید، بهتر از آن است که هیچ ورزش نکنید. مانند کسی که هیچ فرصتی برای حمام‌کردن ندارد، اما اگر هفتۀ یک‌بار هم غسل کند، بهتر از آن است که هیچ غسل نکند.

بنابراین، حتماً در هر باشگاه که دل‌تان خواست ورزش کنید؛ و لو که سن‌تان بالاتر از ۶۰ سال باشد. آیا کسانی که سن شان بلند می‌رود، نباید غسل کنند؟

جنوری ۲۰۱۷

آمادۀ رفتن به محل ثبت نام بودیم تا مردم نیازمند را برای دریافت کمک‌های بشردوستانه ثبت نام کنیم. این کمک‌ها از سوی سازمان غذایی جهان (WFP) به همکاری تخنیکی برخی از نهادهای داخلی توزیع می‌شود. روند شناسایی افراد مستحق طوری است که نخست وکیل گذر خانواده‌های نادار را معرفی می‌کند؛ چند نهاد دیگر خانه‌های افراد معرفی‌شده را ارزیابی و سپس برای‌شان کارت عزیزی بانک داده می‌شود تا با استفاده از آن کارت بتوانند از فروشگاه‌های تعیین‌شده مواد خوراکی مورد نیازشان را به دست آورند. 

در مسیر راه با خود می‌گفتیم که خدا کند مثل سابق کمک‌ها چور/سرقت نشود و کمک‌کنندگان در محل ثبت نام آسیب نبینند. باهم می‌گفتیم که در آن محل خطرناک چگونه ۱۲۰۰ نفر ثبت نام خواهد شد؛ جایی که قبلاً به محل «بدماشان» کابل معروف بود. جاده‌ها نسبتاً خلوت بود و مثل سابق، در هیچ «خط سیر» برابر نشدیم و به موقع به محل ثبت نام رسیدیم. دیدیم که کمک‌گیرندگان مثل مورچه‌ها در صف‌ها منظم ایستاده‌اند. دو مأمور که مسئولیت نظم را به عهده داشتند، یکی‌شان نیم‌متر پَیپ آب در دست داشت و دیگرش کلاشینکوف در شانه. هر دو در گوشه‌ای خودشان را آفتاب می‌دادند و باهم قصه می‌کردند.

در این روند چند نکته بسیار جالب بود:

۱-   در گذشته بیش از بیست پولیس نمی‌توانستند چنین جمعیت را تنظیم کنند. بارها کمک‌های بشردوستانه توسط زورمندان سرقت شده بود و به مردم فقیر و مستحق نمی‌رسید؛ اما حالا ۱۲۰۰ نفر در یکی از خطرناک‌ترین محلات کابل، از ترس دو مأمور، مثل مورچه صف کشیده بودند و قطعاً از صف خارج نمی‌شدند. البته برخی‌ها گاه گاهی «کله‌کَشک» می‌کردند تا ببینند که صف به کجا رسیده است؛ 

۲-   در جریان ثبت نام، بی‌نوبتی و زورگویی دیده و شنیده نشد و هیچ‌کس نگفت که نفر فلان وکیل/ وزیر/ قومندان است و باید بی‌نوبت ثبت نام کند؛

۳-   لباس‌های کارمندان بانک، هیئت‌ها، کارمندان نهادهای ناظر؛ زیاد فرقی با کمک‌گیرندگان نداشت. به همین سبب کمک‌گیرندگان احساس حقارت نکردند. در گذشته، کارمندان بانک، هیئت‌ها و کارمندان نهادی ناظر با دریشی و نکتای می‌آمدند و کمک‌گیرندگان در برابر آنان شدیداً احساس حقارت می‌کردند.

۴-   اکثر کسان که برای دریافت کمک آمده بودند مستحق به نظر می‌رسیدند. در میان مردم آوازه بود که یک وکیل گذر، که شش کارت را به یک خانواده داده بود، از سوی مأموران دستگیر شده است.

به تعبیر شاعر: رعیت تابع زور اند، فرمان برنمی‌دارند

۱-   قرار بود یک شرکت خارجی برای تولید شیشه، در حیرتان سرمایه‌گذاری کند و از ریگ با کیفیت حیرتان شیشه تولید و به تمام آسیا صادر کند. زمین خریده شده بود و کارهای مقدماتی پیش رفته بود. قرار بود حدود 20 هزار نفر، مستقیم و غیر مستقیم در این شرکت مصروف کار شوند.
اما چرا این شرکت به کار آغاز نکرد؟ گفته می‌شود که عطامحمد نور، از سهام‌داران این شرکت خواسته بود که او را در این شرکت شریک کنند و در عوض دو امتیاز بزرگ به دست آورند:
الف) نپرداختن مالیات به دولت
ب) تأمین امنیت همیشگی
ج) توقف واردات شیشه از بندرها

اما سهام‌داران این شرکت تولیدی گفته بودند که نمی‌خواهند با نپرداختن مالیات، کار غیر قانونی انجام دهند. در ضمن، گفته بودند که تأمین امنیت این شرکت تولیدی و شرکت‌های دیگر وظیفۀ والی است. در نتیجه «امپراتور بلخ، رهبر میلیونی و نور دل‌ها» جناب الحاج عطامحمد نور، والی مقتدرِ پیشین بلخ، منافع شخصی‌اش را بر منافع ۲۰ هزار خانوادۀ بلخی ترجیح داد و نگذاشت که این شرکت به کارش آغاز کند.

۲-   قرار بود یک شرکت تولیدی نوشابه‌های غیرالکولی از تاشکند، نمایندگی تولیدی‌اش را از طریق یکی از بازرگانان بلخ در این ولایت آغاز کند و حدود دو هزار نفر به گونۀ مستقیم و غیر مستقیم مصروف کار شوند. بازهم جناب «امپراتور بلخ، رهبر میلیونی و نور دل‌ها» جناب الحاج عطامحمد نور، از سهام‌داران این شرکت خواست که او را در این شرکت تولیدی شریک کنند و در عوض دو امتیاز بزرگ به دست آورند: 
الف) نپرداخت مالیات به دولت 
ب) تأمین امنیت همیشگی
و ... .

**؛**

آنچه در بالا گفته شد، دو مثال کوچک از جفای جنگ‌سالاران و زورمندان در حق مردم است. حالا تصور کنید که جنگ‌سالاران و زورمندان، در ولایت‌های دیگر چه ظلمی در حق مردم کرده باشند؟ این زورمندان و جنگ‌سالاران فرار کردند و رفتند؛ اما اثرات ظلم آنان (بیکاری و فقر) هنوز بر مردم حاکم است.